Dawka wiedzy – Wkręć się w zdrowie

Omlet kakaowy z owocami. Dlaczego warto jeść jajka, ale z umiarem?

Ania Żurek — Sat, 24 Oct 2020 20:12:34 +0000

Bardzo lubię jeść (i Krzysiu – mój synek również) na śniadanie płatki na mleku. Najczęściej są to płatki owsiane lub jaglane, czasem jęczmienne. Jednak zdrowa dieta to dieta urozmaicona, dlatego też staram się nie jeść ciągle tego samego, tylko przygotowywać różne posiłki. Tym razem zachęcam Was do wypróbowania przepisu na omlet kakaowy z owocami. Jest to fajny sposób na posiłek z użyciem jajek.

Dlaczego warto jeść jajka?

Jedno jajko zawiera ok. 7 g białka o wysokiej wartości biologicznej (zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy egzogenne – te które należy dostarczyć z pożywieniem, bo organizm sam ich nie wytworzy). Oprócz tego zawiera cenne kwasy tłuszczowe (kwas arachidonowy i kwas dokozaheksaenowy – DHA).

Jakie jeszcze wartościowe związki znajdziemy w jajku?

Związki antybakteryjne – lizozym, awidyna, cystatyna, owotransferyna.
Lecytynę – bierze udział w tworzeniu ścian komórkowych i ich prawidłowym funkcjonowaniu, a także chroni przed odkładaniem się cholesterolu w organizmie.
Cholinę – wpływa na rozwój mózgu i rdzenia płodu oraz poprawia pamięć długotrwałą oraz funkcję zapamiętywania.
Ksantofile (głównie luteina i zeaksantyna) – należą do karotenoidów – przeciwutleniaczy, które pełnią ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku i obniżają ryzyko wystąpienia degeneracji plamki żółtej oka, które może doprowadzić do utraty wzroku.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E)
Składniki mineralne (fosfor, żelazo, selen i cynk).

Skorupka jaj jest bardzo bogata w wapń i wykorzystywana jest w niektórych preparatach do leczenia osteoporozy.

A co z cholesterolem?

1 jajko (50g) zawiera około 185 mg cholesterolu. Warto jednak zaznaczyć, że cholesterol pokarmowy to nie to samo co lipoproteina niskiej gęstości (LDL) – bardzo często potocznie nazywana „złym cholesterolem”. Cholesterol nie rozpuszcza się w wodzie (czy krwi). Dlatego, aby mógł być transportowany przez krew łączy się z białkami tworząc lipoproteiny. Składają się one z białek, cholesterolu, fosfolipidów, trójglicerydów i powstają w wątrobie. Stężenie lipoprotein LDL we krwi jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Meta-analiza (28 badań) wykazała, że 1 jajko podnosi stężenie lipoprotein LDL o 5,6 mg/dl, co można uznać za niewielki wzrost. Jednak wyniki trzech innych meta-analiz wykazały, że spożycie jaj zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych u osób z cukrzycą typu II. U zdrowych osób według wyników jednej meta-analizy spożywanie 4 jaj na tydzień zwiększa ryzyko jedynie o 6%.

Wykazano, że większy wpływ na stężenie LDL cholesterolu we krwi mają nasycone kwasy tłuszczowe oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe trans w porównaniu z cholesterolem w diecie.

Składniki na kakaowy omlet:

2 jajka
½ szklanki mleka
¾ szklanki mąki
1 łyżka kakao
½ łyżeczki cynamonu
1 łyżka syropu z daktyli / cukru kokosowego (opcja dla niemowląt) lub cukru/miodu/syropu klonowego (opcja dla dzieci i dorosłych)
1 łyżka oleju rzepakowego (do posmarowania patelni)
ulubione owoce – u mnie kawałki banana i borówki

Oddzielamy żółtka od białek. Do żółtek dodajemy syrop z daktyli/cukier kokosowy/cukier/miód lub syrop klonowy i ubijamy. Dodajemy mleko oraz przesianą mąkę, kakao i cynamon. Mieszamy dokładnie. Białka osobno ubijamy i dodajemy delikatnie łyżką do masy, aż wszystko się połączy, a masa będzie puszysta.

Patelnię smarujemy olejem i rozgrzewamy. Rozsmarowujemy masę i dodajemy pokrojone owoce, przykrywamy i smażymy na małym ogniu przez parę minut, aż omlet urośnie i nie będzie surowy. Trzeba uważać, aby się nie przypiekł. Zsuwamy na talerz i dekorujemy dodatkami. Dla Krzyśka był jogurt kokosowy i mus brzoskwiniowy, a dla mnie jogurt naturalny i miód.

Źródła:

Kijowski J., Leśnierowski G., Cegielska-Radziejewska R.: Jaja cennym źródłem składników bioaktywnych. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2013; 5 (90): 29–41.

Rouhani MH, Rashidi-Pourfard N, Salehi-Abargouei A, Karimi M, Haghighatdoost F. Effects of Egg Consumption on Blood Lipids: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. J Am Coll Nutr. 2017;5724(November):1-12.

Rong Y, Chen L, Zhu T, et al. Egg consumption and risk of coronary heart disease and stroke: dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. BMJ. 2013;346.

Li Y, Zhou C, Zhou X, Li L. Egg consumption and risk of cardiovascular diseases and diabetes: A meta-analysis. Atherosclerosis. 2013;229(2):524-530.

Shin JY, Xun P, Nakamura Y, He K. Egg consumption in relation to risk of cardiovascular disease and diabetes: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2013;98(1):146-159.

Talerz zdrowia zamiast Piramidy Zdrowego Żywienia

Ania Żurek — Wed, 21 Oct 2020 18:53:19 +0000

17 października 2020 odbył się V Narodowy Kongres Żywieniowy, którego tematem była „Dieta dla zdrowia i planety”. Na wydarzeniu tym dyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny dr hab n. o zdr. Grzegorz Juszczyk przedstawił najnowsze zalecenia zdrowego żywienia. Zamiast piramidy pojawił się talerz, na którym moim zdaniem lepiej widać jak powinny wyglądać i z czego się składać zdrowe posiłki. Zalecenia skierowane są do zdrowych osób dorosłych. Jeśli ktoś choruje na choroby przewlekłe to zalecana jest konsultacja z dietetykiem, w celu indywidualnego ustalenia odpowiedniego sposobu żywienia.

Talerz zdrowia – co na nim znajdziemy?

Źródło: https://ncez.pl/do-pobrania/infografiki-do-pobrania/nowe-zalecenia-zywieniowe

Połowę naszego posiłku powinny stanowić warzywa i owoce (najlepiej różnokolorowe), z przewagą warzyw. Wiele badań wykazało, że duże spożycie warzyw i owoców zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe (nadciśnienie tętnicze, udary mózgu, zawały serca), choroby nowotworowe oraz inne choroby przewlekłe (cukrzyca, otyłość). Minimalna dzienna porcja powinna wynosić 400g (z przewagą warzyw).

¼ talerza to produkty zbożowe pełnoziarniste (chleb, kasza, makaron, płatki) – źródło węglowodanów złożonych i błonnika pokarmowego. Kolejną część ( ¼ talerza) stanowią produkty białkowe (ryby, drób, nasiona roślin strączkowych, jajka, produkty mleczne takie jak mleko, kefir, jogurt) oraz zdrowe tłuszcze (orzechy, oleje roślinne, nasiona).

Dodatkowo przedstawiono 3 główne zalecenia:

czego jeść więcej (oczywiście nie bez umiaru),
czego unikać i jeść mniej,
co zamienić.

1) Czego jeść więcej?

Zbożowe produkty z pełnego ziarna

różnokolorowe warzywa i owoce (z przewagą warzyw),
nasiona roślin strączkowych,
ryby (zwłaszcza tłuste morskie),
niskotłuszczowe produkty mleczne (zwłaszcza fermentowane),
orzechy i nasiona.

2) Czego jeść mniej?

sól,
czerwone mięso i przetwory mięsne (kiełbasy, wędliny, boczek itp.),
cukier i słodzone napoje,
przetworzone produkty z dużą zawartością soli, cukrów i tłuszczów (fast food, słone przekąski, słodycze).

3) Warto zamienić:

przetworzone produkty zbożowe (np. z białej mąki, słodkie płatki) na pełnoziarniste produkty zbożowe,
mięso czerwone i przetwory mięsne na ryby, drób, jaja, nasiona roślin strączkowych, orzechy,
słodkie napoje na wodę,
tłuszcze zwierzęce na tłuszcze roślinne (oleje, oliwa z oliwek),
produkty mleczne pełnotłuste na niskotłuszczowe (mleko, jogurt, maślanka, biały ser),
smażenie, grillowanie na gotowanie w wodzie, na parze, duszenie i pieczenie.

Zdrowa dieta to nie wszystko. Dlatego też w zaleceniach podkreślono znaczenie aktywności fizycznej i utrzymywania masy ciała w normie. Dodatkowo ważna jest edukacja żywieniowa oraz kształtowanie zdrowych nawyków w przedszkolach, szkołach, zakładach pracy itp.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego przedstawia także 10 różnych zaleceń, które składają się z trzech etapów:

Krok 1 – działanie, które od razu można rozpocząć

Krok 2 – kolejny krok do lepszego zdrowia

Krok 3 – jeszcze większa korzyść dla zdrowia

Dokładne zalecenia przedstawiam poniżej.

źródło: https://ncez.pl/do-pobrania/infografiki-do-pobrania/nowe-zalecenia-zywieniowe

Preparaty mlekozastępcze – rodzaje, wskazania, sposób przygotowania.

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 14:38:11 +0000

Przed przeczytaniem tego artykułu zachęcam do zapoznania się z wcześniejszym postem na temat mleka kobiecego oraz mleka modyfikowanego.

Czym są preparaty mlekozastępcze i jak powstają?

Przypomnę, że preparat mlekozastępczy to zamiennik mleka modyfikowanego, który należy stosować jedynie ze wskazań medycznych. Najczęściej powstają one na bazie mleka krowiego w procesie hydrolizy białka.

Co to takiego ta hydroliza?

Hydroliza białka to prościej mówiąc pocięcie białka:

na dłuższe polipeptydy – hydrolizaty o nieznacznym stopniu hydrolizy (pHF – partially hydrolyzed formula),
na krótkie polipeptydy – hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy (eHF – extensively hydrolysed formula),
na aminokwasy – mieszanka elementarna (AAF – amino-acid formula).

Jakie warunki musi spełnić preparat mlekozastępczy, aby mógł być odpowiedni dla niemowląt z alergią?

Preparat ten musi mieć mniejszą zdolność do łączenia się ze swoistymi przeciwciałami, być dobrze tolerowany przez ponad 90% osób ze zdiagnozowaną alergią na białko mleka krowiego, a także mieć mniejszą zdolność do wywołania odpowiedzi immunologicznej.

Jakie są wskazania do stosowania hydrolizatów mleka modyfikowanego?

Hydrolizaty białek serwatkowych mają mniejszą zawartość laktozy, natomiast hydrolizaty kazeinowe w ogóle jej nie zawierają. U dzieci uczulonych na białka mleka krowiego nie jest wskazana rutynowo eliminacja laktozy, jednak może dojść do wtórnej nietolerancji laktozy w przypadku dzieci z enteropatią lub biegunką spowodowaną przez alergię.

Przykłady dostępnych w Polsce mieszanek mlekozastępczych zawierających hydrolizaty białek lub aminokwasy:

Ze względu na ich smak i zapach hydrolizaty białka często są nieakceptowane przez dzieci i rodziców. Młodsze niemowlęta (poniżej 4 miesiąca życia) lepiej tolerują takie preparaty, a u starszych dzieci może pomóc metoda powolnego wprowadzania w ciągu kilku karmień lub kilka dni (mieszanie wcześniejszego mleka z preparatem w odpowiedniej proporcji).

Preparaty sojowe (bezlaktozowe)

Są to preparaty zawierające izolowane białko soi, wzbogacane w L-metioninę, L-karnitynę, taurynę oraz większe ilości fosforu i wapnia (niż w mleku modyfikowanym) ze względu na obecność fitynianów, które utrudniają wchłanianie tych pierwiastków.

Główne wskazania do stosowania takich preparatów to:

galaktozemia,
wrodzony niedobór laktazy,
udokumentowany wtórny niedobór laktazy,
względy religijne, etyczne, filozoficzne (np. dieta wegańska).

Natomiast nie powinno się ich stosować w przypadku:

wcześniaków o urodzeniowej masie ciała < 1800g,
zapobiegania kolce niemowlęcej,
zapobiegania chorobom atopowym,
alergii na białka mleka krowiego z biegunką i/lub enteropatią.

Ogólnie mówiąc, preparaty sojowe są często lepiej akceptowane niż hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy oraz mieszanki elementarne, ponieważ mają lepszy smak. Dodatkowo zachęcają niższą ceną. Niestety istnieje duże ryzyko rozwoju alergii na soję, szczególnie u niemowląt poniżej 6. miesiąca życia (ok. 10-15% dzieci z alergią na białka mleka krowiego ma również alergię na soję).

Warto wiedzieć, że soja zawiera fitoestrogeny (substancje roślinne zbliżone budową do estrogenów – hormonów płciowych). Mogą one powodować potencjalnie niekorzystne działanie na rozwój fizyczny, mineralizację kośćca oraz dojrzewanie płciowe. Obecnie jednak nie ma jednoznacznych dowodów na korzystne lub szkodliwe efekty spożywania dużych ilości fitoestrogenów. Mimo to, wiele krajów (np. Australia, Kanada, Wielka Brytania, Szwajcaria, Nowa Zelandia, Francja) zaleca ograniczenie spożywania preparatów sojowych.

W preparatach sojowych jest wyższe stężenie glinu (niż mleku kobiecym), a duża dawka tego pierwiastka może odkładać się w tkance kostnej i ośrodkowym układzie nerwowym oraz hamować wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Przez to preparaty te są niewskazane u wcześniaków, ponieważ mogą nasilać u nich osteopenię.

Preparaty mlekozastępcze z dodatkiem MCT (średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe)

Preparaty te mają mniejszą zawartość laktozy i wskazane są w przypadku:

przewlekłej biegunki opornej na leczenie,
niedoboru disacharydaz,
stanu po resekcji jelita,
zaburzeń trawienia i/lub wchłaniania białek,
hiperlipidemii,
mukowiscydozy,
hipoproteinemii,
zaburzeń czynności trzustki,
przewlekłej niewydolności wątroby,
przejściu z żywienia pozajelitowego na żywienie drogą przewodu pokarmowego.

Preparaty mlekozastępcze dla dzieci z fenyloketonurią

Fenyloketonuria stanowi przeciwwskazanie do wyłącznego karmienia piersią. Niemowlęta z tą chorobą muszą spożywać specjalnie przygotowany preparat (pozbawiony fenyloalaniny), który zapewnia im prawidłowy rozwój. Jednak zalecane jest dokarmianie dziecka pokarmem matki, gdyż pozwala utrzymać właściwą kontrolę metaboliczną oraz zapewnia prawidłowy rozwój niemowlęcia.

Mleka przeznaczone dla dzieci z refluksem (mleka AR, tzw. antyrefluksowe)

Mają one dodatek substancji zagęszczającej: mączkę z ziaren chlebowca świętojańskiego, skrobię ryżową, skrobię ziemniaczaną, skrobię kukurydzianą lub gumę skrobiową z nasion fasoli. Według ESPGHAN oraz AAP (The American Academy of Pediatrics), substancje te zmniejszają częstość ulewań u dzieci, ale nie mają wpływu na liczbę epizodów kwaśnego refluksu. Dlatego ich znaczenie w leczeniu choroby refluksowej jest ograniczone. Regurgitacje (ulewanie) są objawem fizjologicznego refluksu żołądkowo-przełykowego, mają charakter przejściowy i mogą występować zarówno u dzieci karmionych piersią, jak i sztucznie (mlekiem modyfikowanym). Jeśli jednak dziecko karmione piersią bardzo obficie ulewa to warto zgłosić się do lekarza w celu ustalenia przyczyny (na podstawie szczegółowego wywiadu i niezbędnych badań). Nie należy podawać odciągniętego pokarmu wymieszanego z mlekiem typu AR ani rezygnować z karmienia piersią na rzecz mleka modyfikowanego przeciwko regurgitacjom. Obfite ulewanie może świadczyć np. o alergii na białko mleka krowiego lub przekarmianiu pokarmem I fazy (u dzieci matek z nadprodukcją mleka).

Stosowanie mleka AR powinno odbywać się po konsultacji z lekarzem. Zalecane jest tylko u niemowląt z chorobą refluksową z towarzyszącymi zaburzeniami wzrastania spowodowanymi stratami energetycznymi. Nie powinno się podawać takich preparatów zdrowym, prawidłowo rozwijającym się niemowlętom, u których występują tylko ulewania. Mogą być one źródłem dodatkowych, zbędnych kalorii, przez co zwiększać ryzyko rozwoju nadwagi i otyłości.

Preparaty mlekozastępcze niskolaktozowe lub bezlaktozowe

Preparaty bezlaktozowe należy stosować w bardzo rzadkiej wrodzonej nietolerancji laktozy.

Natomiast preparaty niskolaktozowe stosuje się u niemowląt z biegunką osmotyczną, która prowadzi do nadmiernej utraty wody i elektrolitów, z towarzyszącymi wzdęciami i bólami brzucha. Jeśli preparaty te są nieskuteczne, to należy sięgnąć po preparaty bez laktozy.

Mleka typu Junior

Nie są zalecane do stosowania u dzieci poniżej 1 roku życia. EFSA wskazuje, że nie są one niezbędne do prawidłowego rozwoju u dzieci w wieku 1-3 lat.

Preparaty dla niemowląt z małą i bardzo małą masą urodzeniową oraz urodzonych przedwcześnie.

Mleka te nazywane są preparatami „po wypisie” – PDF (ang. post discharge formula). Są one bardziej kaloryczne, a także zawierają więcej białka, witamin, soli mineralnych i pierwiastków śladowych w porównaniu do mlek początkowych. Dodatkowo są bogatsze w żelazo, ponieważ wg aktualnych zaleceń ESPGHAN dzieci z niską urodzeniową masą ciała (2000-2500 g) powinny otrzymywać suplementację żelaza (1-2 mg/kg masy ciała./dobę do 6. miesiąca życia).

Wg ESPGHAN należy stosować takie preparaty do „planowanego terminu porodu”, a w przypadku dzieci z masą ciała poniżej należnej, do 52. tygodnia wieku postkoncepcyjnego. Niektórzy autorzy sugerują stosowanie PDF nawet do 9.-12. miesiąca wieku korygowanego.

Jak powinno być przygotowane mleko dla niemowląt?

Przede wszystkim należy kierować się zaleceniami producenta. Preparaty te nie są sterylne i w procesie ich produkcji lub przygotowania do spożycia sporadycznie mogą zostać zanieczyszczone np. bakteriami, czego wynikiem może być poważna choroba, a nawet zgon (np. Cronobacter sakazakii).

Dlatego Komitet Żywienia ESPGHAN sformułował zalecenia:

Mleko należy przygotować bezpośrednio przed karmieniem.
Pozostałości i mleko niezjedzone należy wyrzucić i nie wykorzystywać ich w następnym karmieniu.
Przygotowanego mleka nie należy przechowywać w termosie ani podgrzewaczu do butelek (można użyć gorącej wody z termosu do przygotowania mleka przed karmienia).

Źródła:

Wykład prof. Hanny Szajewskiej wygłoszony na konferencji „Wiosenne Spotkania Pediatryczne 2016”.

Krogulska A.: Diety eliminacyjne w diagnostyce i leczeniu alergii na białka mleka krowiego.Standardy Medyczne/Pediatria 2016 T. 13 957-965.

Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Pod red. H. Szajewskiej i A. Horvath. Medycyna Praktyczna 2017.

H. Szajewska, P. Socha, A. Horvath, A. Rybak, A. Dobrzańska, M.K. Borszewska-Kornacka, A. Chybicka, M. Czerwionka-Szaflarska, D. Gajewska, E. Helwich, J. Książyk, H. Mojska, A. Stolarczyk, H. Weker. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia PTGHiŻD. Żywienie sztuczne. Medycyna Praktyczna 2014.

Magdalena Nehring-Gugulska, Anna Oslislo: Jak należy postępować, jeśli niemowlę karmione wyłącznie piersią obficie ulewa (refluks żołądkowo-przełykowy)? Czy należy wprowadzić sztuczne mleko zapobiegające regurgitacjom (typu AR) lub mieszać je z odciągniętym pokarmem?. Medycyna Praktyczna 2014.

Magdalena B. Pawłowicz, Beata Cudowska, Dariusz M. Lebensztejn: Preparaty mleka modyfikowanego i mlekozastępcze w żywieniu dzieci. Standardy Medyczne/ Pediatria 2015, T. 12, 551-558.

Magdalena Nehring-Gugulska: Mleko matki to fenomen natury. Medycyna Praktyczna 2015.

Beata Pawlus, Agnieszka Kordek, Beata Łoniewska: Podstawowe składniki mleka kobiecego – najnowsze wiadomości. Medycyna Rodzinna 5/2004, s. 213-216.

Monika Żukowska-Rubik, Magdalena Nehring-Gugulska: Kiedy powstaje pokarm i jak się zmienia? Medycyna Praktyczna 2015.

Mleko kobiece vs mleko modyfikowane. Porównanie składu

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 14:31:33 +0000

Jak wiadomo karmienie piersią jest najlepszym sposobem żywienia dziecka. Daje bardzo dużo korzyści zarówno dziecku, jak i jego matce (zachęcam do przeczytania mojego wcześniejszego artykułu na ten temat). Mleko matki zawiera wiele składników bioaktywnych, a jego skład może się zmieniać w zależności od wieku i potrzeb dziecka. Jednak nie każda kobieta chce i/lub może karmić piersią (przeczytaj o przeciwwskazaniach do karmienia piersią).

Niemowlę, które nie jest karmione piersią lub mlekiem kobiecym (odciąganym przez matkę lub z banku mleka) powinno dostawać mleko modyfikowane lub preparat mlekozastępczy (zastępujący mleko modyfikowane, głównie dla alergików). Mleka te i preparaty są stworzone w taki sposób, aby jak najlepiej upodobnić się składem do mleka matki. Jednak całkowite odwzorowanie składu mleka kobiecego jest niemożliwe, ponieważ skład mleka matki zmienia się w czasie karmienia, może się różnić u każdej z kobiet (na niektóre składniki mleka ma wpływ dieta mamy karmiącej), a także zmieniać się w ciągu dnia (troszkę inne dzień i w nocy). Dodatkowo mleko kobiece zmienia się w trakcie każdego karmienia. W początkowej fazie (do kilku pierwszych minut ssania) mleko zawiera więcej wody, a mniej tłuszczu niż mleko późniejsze (mleko II fazy). Czyli prościej mówiąc (pisząc) bardzo krótkie karmienie to właściwie pojenie, a dzięki dłuższego dziecko otrzymuje kaloryczny i sycący pokarm.

Pierwsze mleko (tzw. siara)

Siara (inaczej zwana colostrum) wydzielana jest przez ok. 3-4 dni po porodzie. Jest gęstsza (niż późniejsze mleko kobiece) oraz koloru bardziej żółtego. Zawiera skoncentrowane bogactwo składników odżywczych (białka i niektórych minerałów oraz witamin) oraz dużą ilość przeciwciał, które chronią dziecko przed zakażeniami. Dodatkowo dzięki właściwościom przeczyszczającym przyspiesza wydalanie smółki (pierwszego stolca noworodka).

Jaki skład ma kobiece mleko i czym się różni od mleka krowiego?

Podstawowe składniki przedstawiłam w tabeli poniżej:

Mleko krowie różni się przede wszystkim od mleka kobiecego składem tłuszczu, większą zawartością i innym składem białka, większą zawartością fosforu, mniejszą zawartością oligosacharydów oraz brakiem licznych substancji wpływających na układ odpornościowy.

Mleko niemodyfikowane (zwykłe krowie) nie dostarcza wystarczającej ilości witaminy E, żelaza ani niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Za to zawiera zbyt dużo białka, sodu i potasu, z którymi organizm niemowlaka może sobie nie poradzić.

Z powodu wyżej wymienionych różnic potrzebne są modyfikacje mleka krowiego mające na celu upodobnienie tego mleka do pokarmu matki. Jednak nie jest możliwe całkowite odtworzenie kobiecego mleka.

Co to jest mleko modyfikowane i czym różni się od preparatu mlekozastępczego ?

Mleko modyfikowane jest specjalnie przygotowanym pokarmem dla niemowląt, które wytwarzane jest mleka krowiego o poddanych odpowiednim zmianom ilościowym i jakościowym.

Natomiast preparat mlekozastępczy to preparat, który zastępuje mleko modyfikowane. W tym przypadku źródłem białka nie jest białko mleka krowiego tylko np. zhydrolizowane białko lub białko sojowe. Należy je stosować tylko ze wskazań medycznych.

Podstawowy podział mlek modyfikowanych i preparatów mlekozastępczych

Co ciekawe, podział ten może być inny w różnych krajach. W Polsce mleka modyfikowane oraz preparaty mlekozastępcze podzielone zostały na dwie podstawowe grupy:

1 – preparaty do początkowego żywienia niemowląt (infant formula) – do ukończenia 6 miesiąca życia – zaspokaja w całości zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne w tym okresie składniki odżywcze.

2 – preparaty do dalszego żywienia niemowląt (follow on formula) – powyżej 6 miesiąca życia – zaspokaja potrzeby żywieniowe w okresie rozszerzania diety niemowląt.

Warto wiedzieć, że niemowlę mające np. 8 miesięcy może wypić preparat oznaczony “1”, ale dziecko, które ma 3 miesiące, nie powinno pić preparatu oznaczonego “2”.

Jaki skład mają mleka modyfikowane i preparaty mlekozastępcze ? Czy różnią się między sobą składem?

W krajach Unii Europejskiej skład i wartość odżywcza mlek modyfikowanych oraz preparatów mlekozastępczych są opiniowane przez EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, ang. European Food Safety Authority), a prawnie regulowane przez Dyrektywę Komisji Europejskiej. Oznacza to, że właściwie każde mleko modyfikowane ma ten sam, ściśle regulowany skład. Co można dodawać do mleka modyfikowane znajdziemy w Rozporządzeniu komisji UE 2016/127 z dnia 25 września 2015 r.

Można jednak dodawać inne nowe składniki, jeśli ich bezpieczeństwo stosowania dobrze udokumentowano w badaniach. Jednak wyniki przeglądu systematycznego z 2014 pokazują brak jednoznacznych korzyści z dodawania probiotyków i prebiotyków, nukleotydów, cholesterolu, ß-palmitynianu, oleju palmowego oraz selenu. Stwierdzono także brak jednoznacznych korzyści ze stosowania mleka wzbogacanego w LCPUFA (długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe). Jednak EFSA sugeruje, że dodatek LCPUFA może mieć potencjalnie korzystny wpływ na rozwój narządu wzroku oraz rozwój fizyczny i psychoruchowy.

Jakie są różnice w składzie pomiędzy mlekiem kobiecym a mlekiem modyfikowanym ?

Podstawowe różnice przedstawiłam w tabeli poniżej:

W mleku modyfikowanym jest większa zawartość białka niż w mleku kobiecym. Nie ma jednak zaleceń do jego zmniejszania, ponieważ EFSA wskazuje na brak jednoznacznego, korzystnego lub niekorzystnego wpływu takiej modyfikacji na rozwój fizyczny oraz ryzyko atopowego zapalenia skóry. Potrzeba więcej badań w kierunku roli spożycia białka w kontekście ryzyka nadwagi i otyłości w późniejszym wieku. Autorzy jednego badania obserwacyjnego sugerują, że zmniejszenie zawartości białka w mieszance mlecznej może mieć korzystny wpływ na ograniczenie ryzyka wystąpienia nadmiernej masy ciała w późniejszych latach życia dziecka.

Mleko kobiece vs mleko modyfikowane – porównanie składu

Na koniec przedstawiam przygotowaną przeze mnie infografikę, pokazująca jak wiele dodatkowych (WAŻNYCH dla zdrowia dziecka) składników zawiera mleko kobiece.

Zapraszam do zapoznania się z artykułem na temat rodzajów preparatów mlekozastępczych.

Źródła:

Wykład prof. Hanny Szajewskiej wygłoszony na konferencji „Wiosenne Spotkania Pediatryczne 2016”.

Krogulska A.: Diety eliminacyjne w diagnostyce i leczeniu alergii na białka mleka krowiego.Standardy Medyczne/Pediatria 2016 T. 13 957-965.

Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Pod red. H. Szajewskiej i A. Horvath. Medycyna Praktyczna 2017.

Magdalena B. Pawłowicz, Beata Cudowska, Dariusz M. Lebensztejn: Preparaty mleka modyfikowanego i mlekozastępcze w żywieniu dzieci. Standardy Medyczne/ Pediatria 2015, T. 12, 551-558.

Magdalena Nehring-Gugulska: Mleko matki to fenomen natury. Medycyna Praktyczna 2015.

Beata Pawlus, Agnieszka Kordek, Beata Łoniewska: Podstawowe składniki mleka kobiecego – najnowsze wiadomości. Medycyna Rodzinna 5/2004, s. 213-216.

Monika Żukowska-Rubik, Magdalena Nehring-Gugulska: Kiedy powstaje pokarm i jak się zmienia? Medycyna Praktyczna 2015.

Camilia R. Martin, Pei-Ra Ling, and George L. Blackburn: Review of Infant Feeding: Key Features of Breast Milk and Infant Formula. Nutrients 2016 May; 8(5): 279.

Olivia Ballard, Ardythe L. Morrow: Human Milk Composition: Nutrients and Bioactive Factors. Pediatr Clin North Am. 2013 Feb; 60(1): 49–74.

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) 2016/127 z dnia 25 września 2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 w odniesieniu do szczegółowych wymogów dotyczących składu preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz informacji na ich temat, a także w odniesieniu do informacji dotyczących żywienia niemowląt i małych dzieci.

Karmienie piersią – przeciwwskazania, terror laktacyjny.

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 14:22:07 +0000

Kobiece mleko jest najlepszym rodzajem pokarmu dla dziecka. Każdy wie, że karmienie piersią daje bardzo wiele (dobrze udokumentowanych) korzyści dla matki i dziecka (przeczytaj więcej na ten temat). Jednak nie zawsze karmienie piersią jest możliwe. Istnieją różne przeciwwskazania.

Kiedy nie można karmić piersią ze względu na dziecko?

Bezwzględne przeciwwskazania to wystąpienie u dziecka:

galaktozemii,
wrodzonego niedoboru laktazy (bardzo rzadka choroba, opisano kilkadziesiąt przypadków na całym świecie).

W przypadku dzieci chorych na fenyloketonurię zalecane jest karmienie piersią (w ściśle określonej objętości) oraz mlekiem ubogofenyloalaninowym. Wykazano lepszy rozwój dzieci karmionych piersią w porównaniu z tymi, które karmione były tylko odpowiednim mlekiem modyfikowanym.

Istnieją także względne przeciwwskazania do karmienia piersią. W tych przypadkach zalecane jest karmienie odciągniętym mlekiem kobiecym (własnym lub z banku mleka) podanym przy pomocy sondy, łyżeczki, kieliszka lub butelki. Są to sytuacje, w których dziecko:

jest w ciężkim stanie,
jest wyniszczone,
ma wadę serca, rozszczep podniebienia, choruje na niektóre choroby układu oddechowego (gdy wysiłek związany ze ssaniem jest dla dziecka zbyt duży).

A co jeśli dziecko ma alergię pokarmową?

Na temat alergii na białko mleka krowiego napisałam obszerny artykuł. Zachęcam do przeczytania.

Zdecydowanie nie powinno się rezygnować z karmienia piersią w celu zapobiegania rozwojowi alergii pokarmowej u dziecka. W jednym badaniu zaobserwowano, że stosowanie diety eliminacyjnej (bez mleka krowiego) przez matkę związane było z mniejszym poziomem w jej mleku przeciwciał IgA specyficznych dla beta-laktoglobuliny i kazeiny (białek mleka krowiego). Autorzy badania wykazali, że niższe poziomy całkowitych IgA oraz IgA specyficznych dla białek mleka krowiego były obecne w mleku matek karmiących dzieci, które rozwinęły alergię na białko mleka krowiego. Autorzy sugerują, że wysokie poziomy specyficznych IgA w mleku matki mogą odgrywać rolę protekcyjną w rozwoju alergii. Jednak w badaniu tym większość matek na diecie eliminacyjnej miała wywiad atopowy i nie jest wiadome, czy niskie stężenia wyżej wymienionych przeciwciał były związane z dietą eliminacyjną, czy procesem chorobowym u matki.

Istnieje jedyna sytuacja, kiedy u niemowląt karmionych naturalnie ze stwierdzoną alergią na białko mleka krowiego zaleca się odstawienie od piersi. Dotyczy to matki, która restrykcyjnie przestrzegała dietę eliminacyjną (potwierdzoną prowadzeniem dzienniczka żywieniowego), a nie było efektu terapeutycznego. Zaleca się wtedy „zastąpienie mleka matki preparatem zawierającym wolne aminokwasy (AAF) – diagnostycznie przez 7-14 dni – i kontynuację takiego sposobu karmienia do czasu próby prowokacji (minimum przez 6 miesięcy), jeśli w jego efekcie dochodzi do ustąpienia objawów.”

Rezygnacja z karmienia piersią na rzecz wyłącznego karmienia mlekiem modyfikowanym o znacznym stopniu hydrolizy białka jest nieuzasadniona, ponieważ uważa się, że skuteczność takiego postępowania jest taka sama jak dalsze karmienia piersią przez matkę przestrzegającą (restrykcyjnie) diety eliminacyjnej.

Kiedy nie można karmić piersią ze względu na matkę?

Bezwzględne przeciwwskazania do karmienia piersią ze względu na matkę to:

narkomania,
zakażenie ludzkim T-limfotropowym wirus typu 1 lub 2 (HTLV-1, HTLV-2),
zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV),
przyjmowanie niektórych leków (np. przeciwnowotworowych).

Czasowe przeciwwskazanie to czynna nieleczona gruźlica (można zacząć karmienie piersią po minimum 2 tygodniach leczenia), konieczność leczenia matki niektórymi lekami, zakażenie wirusem ospy wietrznej (karmić piersią można po okresie zakaźnym).

Fałszywe przeciwwskazania. Co nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią?

Niektóre sytuacje nakłaniają do zaprzestania karmienia mlekiem matki, jednak nie jest to uzasadnione. Są to niżej wymienione sytuacje:

poród przez cesarskie cięcie,
ostra choroba infekcyjna, gorączka u matki,
bakteriemia, sepsa u matki (wymagana jest przerwa w karmieniu do 24h po podaniu antybiotyku),
zapalenie gruczołów piersiowych,
popękane brodawki, ból brodawek podczas karmienia (najczęściej wymaga poprawienie techniki przystawiania dziecka do piersi),
silikonowe implanty piersi,
ospa wietrzna u matki (jeśli objawy wystąpią 5 dni przed porodem do 2 dni po porodzie to zaleca się podanie odpowiedniej immunoglobuliny i izolację dziecka od matki do czasu pokrycia się strupem zmian skórnych, można jednak podawać odciągnięte mleko matki),
żółtaczka noworodków związana z karmieniem piersią (wczesna i późna),
wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu A u matki (należy podać dziecku y-globuliny)
WZW typu B u matki (należy podać dziecku immunoglobulinę anty-HBs i wykonać szczepienie przeciwko tej chorobie),
WZW typu C u matki (jeśli nie ma innych zakażeń, np. HIV),
zakażenie wirusem opryszczki (jeśli nie ma zmian na piersiach),
zakażenie wirusem Epsteina i Barr (EBV) u matki,
zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) u matki (w przypadku wcześniaków należy rozważyć bilans korzyści i ewentualne ryzyko zakażenia).

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do karmienia piersią nie jest także palenie tytoniu. Jednak matka powinna być świadoma tego, że nikotyna oraz inne szkodliwe substancje dymu tytoniowego mają bardzo negatywny wpływ na jej dziecko. Palenie zmniejsza ilość produkowanego pokarmu (nikotyna obniża poziom prolaktyny), a także zmniejsza zawartość tłuszczu w mleku oraz jego właściwości immunologiczne. Udowodniono, że dzieci matek palących częściej chorują na zapalenie oskrzeli oraz astmę, a także częściej dotyczy ich zespół nagłego zgonu niemowląt (SIDS).

Kobiety karmiące piersią mogą być poddawane różnym badaniom, np. badaniu RTG, mammografii piersi, USG piersi czy biopsji aspiracyjnych piersi. Jedynie w przypadku dożylnego podania kontrastu radiologicznego zalecane jest przystawienie dziecka do piersi bezpośrednio przed podaniem kontrastu oraz nie podawać dziecku mleka matki przez 24h po tym badaniu.

A co z wysiłkiem fizycznym ?

Wiadomo, że aktywność fizyczna ma ogromne znaczenie dla zdrowia. Kobieta karmiąca może wykonywać każdy sport. Należy tylko zwrócić uwagę na odpowiedni dobór stroju, aby zniwelować ryzyko obtarć, zastoju i zapalenia piersi. Warto być też świadomym, że bardzo intensywny wysiłek fizyczny może zmniejszyć zawartość przeciwciał IgA w mleku oraz zmienić trochę jego smak (większe wydzielanie kwasu mlekowego, przez co czasami spowodować chwilową niechęć dziecka do ssania). Zaobserwowano to jednak w trakcie wysiłku i godzinę po nim. Nie ma to negatywnego wpływu na dziecko. Zalecane jest przystawianie dziecka do piersi bezpośrednio przed wysiłkiem fizycznym.

Moje subiektywne odczucia i myśli.

Urodzenie dziecka (zwłaszcza pierwszego) jest momentem przełomowym w życiu kobiety (mężczyzny pewnie też) i związane jest w dużym stresem oraz wątpliwościami. Nie wiadomo do końca, jak to będzie, czy dziecko będzie zdrowe, czy człowiek sobie poradzi z opieką nad tym małym, cudownym stworzeniem. Dodatkowo pojawia się też często presja otoczenia dotycząca sposobu wychowania czy pielęgnacji dziecka. Nie wszyscy chcą lub mogą karmić piersią. Zaobserwowano tzw. terror laktacyjny, czyli narzucany przymus karmienia piersią, który może przejawiać się w różnej formie: psychicznej, fizycznej lub brakiem odpowiedniej pomocy. Najczęściej wywierany jest przez personel medyczny, kobiety ze strony najbliższej rodziny lub inne matki w internetowym świecie (w postaci uwag, rad, komentarzy).

Często mleko matki uważane jest przez kobiety za “dobre”, a mleko modyfikowane za “złe”. Oczywiście udowodniono, że mleko matki jest lepszym pokarmem dla niemowlęcia, lecz czasami są wskazania medyczne do korzystania z mleka modyfikowanego. Niekiedy matki niekarmiące naturalnie oceniane są za egoistyczne, a także niemające specjalnej więzi ze swoim dzieckiem (karmienie piersią sprzyja wytworzeniu takiej więzi).

Tak naprawdę sposób karmienia dziecka to osobista decyzja każdej matki (myślę, że wraz z ojcem dziecka). Warto ją skonsultować z lekarzem pediatrą i położną. Jeśli kobieta nie chce karmić piersią, to powinna być świadoma tego, co traci ona i jej dziecko (warto przeczytać o korzyściach karmienia piersią TUTAJ). Jednak powodów niekarmienia piersią może być bardzo dużo i moim zdaniem matka nie powinna być krytykowana i atakowana. Na sposób karmienia mogą mieć wpływ różne trudności, kłopoty z przystawianiem, problemy zdrowotne, brak wsparcia najbliższych. Korzystanie z mleka modyfikowanego nie powoduje tego, że matka jest “gorsza” i nie daje dziecku miłości oraz odpowiedniej opieki. Sposób karmienia to bardzo indywidualna sprawa, w której ogromną rolę grają emocje i uczucia.

Czasami matka bardzo chce karmić piersią, lecz z różnych względów nie może. Najczęściej pojawia się wtedy frustracja, wyrzuty sumienia oraz niższe poczucie własnej wartości. Dodatkowo może być poddawana krzywdzącej ocenie przez innych oraz zasypywana “cudownymi” radami i wskazówkami.

Uważam, że mleko matki to najlepsze co można dać dziecku. Jednak karmienie piersią nie jest tylko tanie, proste i przyjemne. Często pojawiają się różne trudności (spójrz w tabelę poniżej). Zawsze warto szukać pomocy u lekarza, położnej czy doradcy laktacyjnego. Przydaje się również wsparcie najbliższych lub innych kobiet, które przechodzą lub przechodziły to samo.

Najczęstsze przyczyny problemów z karmieniem piersią ze względu na matkę i dziecko:

Moja mleczna droga również nie była idealna. Nigdy nie zapomnę ogromnego zmęczenia, strasznego nawału pokarmu, bolących piersi tryskających mlekiem i słów “chyba jest głodny” przy prawie każdym płaczu dziecka. Mimo wszystko karmienie piersią dawało mi mnóstwo szczęścia i satysfakcji, że daje swojemu dziecku to co najlepsze.

Warto pamiętać, że medycznych przeciwwskazań do karmienia piersią jest niewiele, a korzyści wynikające z podawania mleka matki są ogromne.

Źródła:

Królak-Olejni B.: Jakie są przeciwwskazania do karmienia piersią? Medycyna Praktyczna, 2014.

Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Pod red. H. Szajewskiej i A. Horvath. Medycyna Praktyczna 2017.

Marcinkiewicz A.: Terror laktacyjny w przestrzeni wirtualnej. Kultura – społeczeństwo – edukacja. Poznań 2014, nr 1 (5).

Järvinen KM, Westfall JE, Seppo MS, James AK, Tsuang AJ, Feustel PJ, Sampson HA, Berin C.: Role of Maternal Elimination Diets and Human Milk IgA in the Development of Cow’s Milk Allergy in the Infants. Clin Exp Allergy. 2014 Jan;44(1):69-78.

Wiernicka A., Matuszczyk M., Kierkuś J.: Alergia pokarmowa – aktualny stan wiedzy. Pediatria po dyplomie, 2016, 03.

Karmienie piersią – korzyści dla dziecka i matki.

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 13:51:44 +0000

Chyba wszyscy wiedzą, że mleko matki ma unikalny skład i jest najlepszym pokarmem dla niemowląt, rekomendowanym przez wszystkie liczące się towarzystwa naukowe. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) zaleca wyłączne karmienie piersią do 6 miesiąca życia (bez dopajania i dokarmiania), a następnie kontynuowanie (wraz z rozszerzaniem diety oraz stałymi posiłkami) do 2 lat, lub dłużej, jeśli chce tego matka i dziecko.

Jakie są korzyści karmienia piersią dla dziecka?

Mleko kobiece, ze względu na swój skład, jest najlepiej zbilansowaną i indywidualnie dostosowaną dietą dla niemowlęcia. Oprócz odpowiednich ilości makroskładników (białka, tłuszczy i węglowodanów) zawiera również czynniki wzrostu, cytokiny, hormony produkowane w jelitach, enzymy trawienne, przeciwciała (IgA, IgG, IgM, IgD, IgE), komórki odpornościowe (limfocyty T i B, monocyty, makrofagi), a także komórki macierzyste. Składniki te mają ogromne znaczenie w dojrzewaniu błony śluzowej przewodu pokarmowego, prawidłowej mikroflorze jelitowej, a także wzmacnianiu odporności. Mleko matki aktywuje wiele szlaków odpornościowych u dziecka, co zapobiega wnikaniu patogenów i alergenów oraz niszczy drobnoustroje i chroni przed infekcjami. Karmienie piersią przyśpiesza także dojrzewanie układu odpornościowego dziecka. Co ciekawe, receptory obecne na kobiecych sutkach “pozostają w kontakcie” ze śliną karmionego dziecka, dzięki czemu rozpoznają jej skład, florę bakteryjną i w rezultacie następuje produkcja pokarmu dostosowanego do indywidualnych potrzeb dziecka. Stwarza to możliwość jednoczesnego karmienia noworodka i starszego rodzeństwa z odpowiednio dobranym pod każde z nich pokarmem.

Co jeszcze dobrego otrzymuje dziecko dzięki spożywaniu mleka matki?

Bardzo dobrze udokumentowano zmniejszenie ryzyka występowania i rozwoju:

zakażeń przewodu pokarmowego (infekcji żołądkowo-jelitowych, w tym biegunek) – istnieje również efekt ochronny przez okres do dwóch miesięcy po zakończeniu laktacji,
infekcji dróg oddechowych (mniejsze ryzyko zgonu z powodu zapalenia płuc oraz hospitalizacji z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych),
atopii, nieżytu nosa, alergii pokarmowej i astmy,
zapaleń ucha środkowego,
zakażeń układu moczowego,
posocznicy,
martwiczego zapalenia jelit (lub łagodniejszy przebieg),
zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS).

Wyłączne karmienie piersią przez 6 miesięcy może potencjalnie zapobiec ponad milionowi zgonów niemowląt rocznie, co odpowiada 13% zmniejszeniu globalnej śmiertelności niemowląt.

Istnieją również korzyści długotrwałe związane ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju różnych chorób w zależności od czasu trwania laktacji. Udokumentowano mniejsze ryzyko:

późniejszych ostrych infekcji,
nadwagi i otyłości – im dłuższy czas trwania laktacji, tym mniejsze ryzyko nadwagi. Każdy dodatkowy miesiąc karmienia piersią wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka o 4%. Jednak interpretacja tych danych powinna być ostrożna, ponieważ nie jest jasne, czy istnieją różnice, gdy mleko kobiece podaje się w butelce. niemowlęta karmione piersią same regulują przyjmowaną objętość, a te, które są karmione butelką, mogą mieć mniejszą zdolność do samoregulacji spożycia, co może wpływać na zwiększenie masy w późniejszym wieku.
chorób sercowo-naczyniowych,
cukrzycy typu 1 i 2,
nowotworów wieku dziecięcego: białaczki, chłoniaków oraz nowotworów niehematologicznych – wyłączne karmienie piersią przez sześć miesięcy lub dłużej wiąże się z 19% spadkiem ryzyka zachorowania na białaczkę w dzieciństwie, jednak dokładny mechanizm ochrony jest nadal niejasny,
chorób zapalnych jelit,
wad zgryzu.

U dzieci karmionych piersią przez pierwsze 12 miesięcy życia wykazano także mniejsze ryzyko rozwoju próchnicy w porównaniu z dziećmi karmionymi mlekiem modyfikowanym. Natomiast dłuższe karmienie piersią zwiększa ryzyko rozwoju tej choroby w szczególności u dzieci karmionych ,,na żądanie” i w nocy, w porównaniu z dziećmi karmionymi piersią do 12 miesiąca życia. Brak jednak odniesienia do dzieci karmionych preparatem mlekozastępczym.

Co ciekawe, w jednym z badań wykazano proporcjonalny wzrost współczynnika IQ wraz z długością trwania karmienia piersią.

Jakie są korzyści karmienia piersią dla matki?

Istnieją korzyści zarówno w trakcie laktacji, jak i długoterminowe (po zaprzestaniu karmienia piersią).

Mleko kobiece jest zawsze świeże, gotowe do spożycia i łatwo dostępne. Nie trzeba go specjalnie przygotowywać, odmierzać wodę i miarki proszku, mieszać i podgrzewać. Jest to ogromna zaleta, zwłaszcza gdy dziecko jest głodne i płacze z tego powodu. Nie trzeba również czyścić i myć butelek (chyba że karmi się swoim mlekiem, ale odciągniętym i podanym w butelce).

Dodatkowo karmienie piersią stymuluje produkcję oksytocyny. Hormon ten jest podstawowym elementem wpływającym na więź między matką a dzieckiem. Jego wysoki poziom zmniejsza dyskomfort matki, przez co przyczynia się do większego odczuwania pozytywnych emocji w stosunku do swojego dziecka. Dodatkowo oksytocyna przyspiesza obkurczanie się macicy oraz zmniejsza ryzyko krwawienia poporodowego i niedokrwistości. Karmienie piersią może również działać na regulację dziennego wydzielania kortyzolu, przez co zmniejszać poziom stresu u matki oraz zmniejszać ryzyko depresji poporodowej. Jest to bardzo ważne, biorąc pod uwagę to, że pojawienie się dziecka powoduje dużo emocji związanych z fizyczną opieką nad dzieckiem w połączeniu z innymi obowiązkami, deficytem snu, zmianą wizerunku ciała, zmniejszoną aktywnością seksualną i presją emocjonalną związaną z próbą bycia dobrą matką i spełnienia wszystkich oczekiwań.

Karmienie piersią może powodować brak miesiączki. W okresie laktacji progesteron i estrogen są tłumione, co przyczynia się do występowania okresu niepłodności. Ochrona przed ciążą może osiągnąć 96% w ciągu pierwszych 6 miesięcy.

Kolejnym plusem jest pomoc w powrocie do masy ciała sprzed ciąży. Ma na to wpływ większe zapotrzebowanie kaloryczne (ok. 500 kcal/dzień) oraz działanie oksytocyny zmniejszające łaknienie i powodujące rozpad tłuszczu. Zgromadzona śródbrzuszna tkanka tłuszczowa może być wykorzystana w trakcie laktacji, przyczyniając się do mniejszej masy ciała oraz spadku ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2.

Oksytocyna może również zmniejszać oporność na insulinę. W metaanalizie wykryto związek między czasem trwania karmienia piersią a zmniejszonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Wśród kobiet, które nigdy nie karmiły piersią, ryzyko może być nawet o 50% wyższe w porównaniu z kobietami, które karmiły piersią nawet przez krótkie okresy (od 1 do 3 miesięcy). Dodatkowo kobiety karmiące piersią przez dłuższy czas miały mniejsze ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego.

Wykazano także efekt ochronny karmienia piersią na rozwój nowotworów.

Obniżenie poziomu estrogenu w okresie laktacji zmniejsza tempo proliferacji i różnicowania komórek, a pod koniec karmienia piersią zaobserwowano mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia komórek z mutacją w tkankach sutka, co wpływa na mniejsze ryzyko rozwoju raka piersi.

Karmienie piersią może także zmniejszyć ryzyko rozwoju raka jajnika. Za czynniki ochronne uznano niskie stężenie estrogenów, a w konsekwencji brak jajeczkowania i brak miesiączki spowodowany karmieniem piersią. W metaanalizie stwierdzono, że ochrona jest większa, gdy czas karmienia piersią jest dłuższy niż 10 miesięcy.

Kilka badań epidemiologicznych wskazało na pewien związek między rakiem endometrium (błony śluzowej macicy) a karmieniem piersią. Wykazano, że długie karmienie piersią jest związane ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju tego rodzaju nowotworu.

Karmienie piersią może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka osteoporozy w przyszłym życiu, ponieważ wykazano, że kobiety karmiące piersią mają masę kości o większej gęstości mineralnej. Chociaż organizm kobiety traci wapń w czasie laktacji – przy produkcji 800 ml mleka dziennie kobieta może tracić nawet 200 mg wapnia dziennie. Jednak istnieją mechanizmy kompensacyjne, które zwiększają wchłanianie wapnia w jelitach i nerkach oraz jego mobilizację z kości, tym samym przywracając gęstość mineralną kości (po zakończeniu laktacji i powrocie miesiączki).

Badania oceniające wpływ karmienia piersi na ciśnienie krwi u matki wykazały niższe poziomy zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia u matek karmiących piersią w porównaniu z matkami karmiącymi mlekiem modyfikowanym. Natomiast ośmioletnie badanie obserwacyjne pokazało, że kobiety, które choć raz w życiu karmiły piersią przez okres 7–12 miesięcy w porównaniu do niekarmiących w ogóle, miały mniejsze ryzyko rozwinięcia choroby układu krążenia.

Opisano także związek między czasem karmienia piersią a zmniejszonym ryzykiem rozwoju miażdżycy, po wykluczeniu innych czynników zakłócających, takich jak palenie i otyłość.

Jedna metaanaliza wykazała, że karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia reumatoidalnego zapalenia stawów u kobiet karmiących piersią, niezależnie od tego, czy czas trwania karmienia jest dłuższy niż 12 miesięcy.

W innym badaniu zauważono, że ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera jest niższe wśród tych, którzy karmili piersią, prawdopodobnie z powodu hormonalnego wpływu estrogenów na receptory mózgowe i wrażliwości na insulinę wywołanej przez kamienie piersią.

Podsumowując, karmienie piersią ma pozytywny wpływ na chorobowość i umieralność niemowląt. Dzieci karmione mlekiem matki rzadziej chorują, dzięki czemu zmniejszają się wydatki na konsultacje lekarskie, leki i hospitalizacje. Kobiece mleko nic nie kosztuje, dlatego karmienie piersią pozwala zaoszczędzić nawet 1000-2000zł w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia dziecka (jest to przeciętny wydatek na mleko modyfikowane, może się różnić w zależności od rodzaju wybranego preparatu). Nie można także zapomnieć o tym, jak wielki pozytywny wpływ ma karmienie piersią na zdrowie i jakość życia matki.

Źródła :

Poradnik karmienia piersią według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Fundacja NUTRICIA, Warszawa 2016.

Luiz Antonio Del Ciampo, Ieda Regina Lopes Del Ciampo: Breastfeeding and the Benefits of Lactation for Women’s Health. Rev Bras Ginecol Obstet 2018; 40(06): 354-359.

Paulina Brahma, Verónica Valdés: Benefits of breastfeeding and risks associated with not breastfeeding. Rev Chil Pediatr. 2017;88(1):15-21.

Młodawska ., Młodawski J., Pazera G., Rokita W.: Breast is the best – czyli co każdy ginekolog o karmieniu piersią wiedzieć powinien. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2019, tom 4, nr 1, 23–33.

Alergia na białko mleka krowiego (ABMK)

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 13:44:43 +0000

Rozpoznaniu alergii (oczywiście przez lekarza) mogą towarzyszyć bardzo różne myśli i odczucia. Na początku możemy się zastanawiać czy zrobiliśmy coś źle, czy można było temu jakoś zapobiec. Zwłaszcza gdy alergia dotyczy naszego dziecka. Każda mama chce tego, co najlepsze dla swojego maluszka. Pamiętajmy jednak, że w przypadku rozwoju alergii nie wszystko zależy od nas. Dlatego nie ma sensu zamartwiać się, obwiniać, tylko lepiej zacząć działać, aby jak najlepiej pomóc sobie i/lub swojemu dziecku 🙂

Dlatego też postanowiłam podzielić się swoją wiedzą, aby pomóc Wam jak najlepiej zrozumieć ten temat. Opieram się na Evidence Based Medicine (medycynie opartej na dowodach naukowych). Wszystkie części artykułów napisane są z wykorzystaniem najnowszej wiedzy z książek medycznych oraz publikacji naukowych. Źródła, z których korzystałam, podaję na samym końcu.

Chcę przekazać jak najwięcej przydatnych informacji (jednak nie przytłoczyć ilością tekstu), dlatego podzieliłam artykuł na części:

Część 1 – jak rozwija się alergia, co zwiększa ryzyko pojawienia się alergii

Część 2 – objawy alergii, postacie kliniczne alergii

Część 3 – diagnostyka alergii, leczenie

Część 4– dieta bezmleczna, źródła alergenów, zapobieganie niedoborom pokarmowym

Alergia na białko mleka krowiego (tzw. skaza białkowa) jest jedną z najczęściej występujących alergii pokarmowych u niemowląt i małych dzieci. Rzadko pojawia się u osób dorosłych.

Jak rozwija się alergia na białko mleka krowiego ?

O tym, jak powstaje reakcje alergiczna już pisałam.

Rozwój alergii pokarmowej zależy od współudziału 3 głównych czynników:

predyspozycji genetycznych (występowanie choroby alergicznej u bliskich członków rodziny, np. rodziców, rodzeństwa),
kontaktu z alergenami (ekspozycji),
czynników wspomagających (np. narażenie na dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza).

Co zwiększa ryzyko rozwoju alergii na białko mleka krowiego?

U niemowląt i małych dzieci przede wszystkim istotną rolę odgrywa niedojrzałość jelita oraz mechanizmów immunologicznych, nadmierne obciążenie alergenami pokarmowymi oraz sytuacje, w których jest zwiększona przepuszczalność jelit dla białek (np. wcześniactwo, niedożywienie, infekcje żołądkowo-jelitowe, przewlekłe choroby jelit). Dodatkowo ryzyko rozwoju alergii zwiększa poród przez cesarskie cięcie oraz wczesne podanie dziecku mleka modyfikowanego.

Karmienie piersią zmniejsza działania wyżej wymienionych czynników, ale nie eliminuje ich całkowicie. Do mleka matki przedostają się białka mleka krowiego pochodzące ze spożytych produktów mlecznych i mogą one również spowodować alergię u dziecka.

Inne czynniki mające wpływ na rozwój alergii na białko mleka krowiego to:

występowanie chorób alergicznych w rodzinie (zwłaszcza u rodzica lub rodzeństwa),
uczulenie w trakcie ciąży lub laktacji,
zdolność do produkcji przeciwciał IgE,
zaburzone procesy immunologiczne organizmu,
uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego,
niewłaściwa flora bakteryjna jelit,
zmniejszona aktywność enzymów trawiennych,
zwolniona motoryka przewodu pokarmowego,
niedojrzała śluzówkowa bariera ochronna.

Dodatkowe czynniki ryzyka wystąpienia alergii na pokarm to: płeć męska, współwystępowanie innych chorób alergicznych (np. astma, AZS), błędne nawyki żywieniowe (nieprawidłowe rozszerzanie diety niemowląt, niedobór witaminy D, małe spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych), przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej (przez zaburzony proces trawienia alergenów).

Jak widać na niektóre czynniki ryzyka mamy wpływ, a na inne niestety nie. Możemy starać się, aby w jakimś stopniu zmniejszyć ryzyko wystąpienia alergii pokarmowej u swojego dziecka (np. poprzez poród naturalny, karmienie piersią, odpowiednie rozszerzanie diety niemowlaka, unikanie narażenia na dym tytoniowy i zanieczyszczenie powietrza). Jednak nie wszystko zależy od nas i czasami, mimo najlepszych chęci, dużego zaangażowania i dbania, alergia może się pojawić.

Źródła:

Julie D. Flom and Scott H. Sicherer. Epidemiology of Cow’s Milk Allergy. Nutrients. 2019 May; 11(5): 1051.

Birgit Linhart, Raphaela Freidl, Olga Elisyutina, Musa Khaitov, Alexander Karaulov, Rudolf Valenta. Molecular Approaches for Diagnosis, Therapy and Prevention of Cow’s Milk Allergy. Nutrients. 2019 Jul; 11(7): 1492.

Carlos Lifschitz, Hania Szajewska. Cow’s milk allergy: evidence-based diagnosis and management for the practitioner. Eur J Pediatr. 2015; 174: 141–150.

Rudzki E.: Alergeny. Medycyna Praktyczna 2008.

Wytyczne iMAP dotyczące alergii na białko mleka krowiego (BMK) – wstępne informacje dla rodziców. Medycyna Praktyczna.

Better recognition, diagnosis and management of non-IgE-mediated cow’s milk allergy in infancy: iMAP – an international interpretation of the MAP (Milk Allergy in Primary Care) guideline. C. Venter, T. Brown, R. Meyer, J. Walsh, N. Shah, A. Nowak-Węgrzyn, T.X. Chen, D.M. Fleischer, R.G. Heine, M. Levin, M.C. Vieira, A.T. Fox. Clinical Translation Allergy, 2017; 7 (26): 1–9

Wytyczne iMAP dotyczące alergii na białko mleka krowiego (BMK) – wstępne informacje dla rodziców. Medycyna Praktyczna. Przedruk z The iMAP Initial Factsheet for Parents www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5567723/bin/13601_2017_162_MOESM1_ESM.pdf

Tabele wartości odżywczej produktów spożywczych i potraw – Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017, Wydanie IV rozszerzone i uaktualnione.

Kaczmarski M., Korotkiewicz-Kaczmarska E.: Alergia i nietolerancja pokarmowa. Mleko i inne pokarmy. Wydawnictwo Help Med. Kraków 2013.

Błażowski Ł., Kurzawa R.: ABC diagnostyki molekularnej w alergologii. Część I i II.

Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Pod red. H. Szajewskiej i A. Horvath. Medycyna Praktyczna 2017.

Krauze A.: Alergia na białko mleka krowiego – postacie kliniczne. Alergia Astma Immunologia 2015, 20 (1): 12-16.

Małaczyńska T.: Leczenie dietetyczne dzieci z alergią na białka mleka krowiego. Alergia Astma Immunologia 2015, 20 (1): 24-34.

Wąsik M., Nazimek K., Bryniarski K. :Reakcje alergiczne na mleko krowie: patomechanizm, strategie diagnostyczne i terapeutyczne, możliwości indukcji tolerancji pokarmowej. Postepy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 339-348.

Li Gu, Weijian Zhang, Wenhao Yang, Hanmin Liu: Systematic review and meta-analysis of whether cesarean section contributes to the incidence of allergic diseases in children. A protocol for systematic review and meta analysis. Medicine (2019) 98:52.

Kwiecień J.: Jak zdalnie diagnozować i leczyć ABMK? Nutricia 2020.

Alergia na białko mleka krowiego – objawy alergii, postacie kliniczne alergii

Ania Żurek — Mon, 29 Jun 2020 13:38:29 +0000

Istnieją dwa podstawowe mechanizmy reakcji alergicznej na białko mleka krowiego:

reakcje, w których uczestniczą przeciwciała IgE (IgE-zależne),
reakcje, w których nie uczestniczą przeciwciała IgE (IgE- niezależne).

Jakie są objawy alergii na białko mleka krowiego?

Objawy alergii na mleko krowie mogą pojawiać się jako reakcje natychmiastowe (wczesne, od paru minut do 2 h po spożyciu) i opóźnione (od 2 do 72 h po spożyciu). Możliwe jest wystąpienie zarówno wczesnych, jak i późnych objawów u tej samej osoby. Najczęstsze objawy obejmują:

przewód pokarmowy (bóle brzucha, wymioty, biegunki, dysfagia, zaparcia, krew w kale, niedokrwistość z niedoboru żelaza),
skórę (pokrzywka, wyprysk atopowy, obrzęk naczynioruchowy),
układ oddechowy (katar, świszczący oddech, astma alergiczna).

Objawy ze względu na mechanizm reakcji alergicznej

Objawy IgE-zależnej alergii na białko mleka krowiego to najczęściej pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, wymioty, świszczący oddech, które zwykle występują do 2 h po spożyciu mleka. Większość reakcji jest łagodna do umiarkowanej, ale może również wystąpić zagrażająca życiu anafilaksja (1–2%).

Objawy IgE-niezależnej alergii na białko mleka krowiego najczęściej obejmują przewód pokarmowy i/lub skórę. Typowe łagodne lub umiarkowane objawy to: rozdrażnienie (kolka), refluks (ulewanie), wymioty, odmowa jedzenia lub niechęć do jedzenia, luźne lub częste stolce, zaparcie (zwłaszcza wysiłek przy oddawaniu nawet miękkiego stolca), ból brzucha, niewielka ilość krwi lub śluzu w stolcu, świąd skóry, zaczerwienienie skóry, tendencja do powstawania wysypek, atopowe zapalenie skóry, wyprysk (suche, zaczerwienione, swędzące obszary na skórze).

Postacie kliniczne alergii pokarmowej

Najczęstszym i najłagodniejszym rodzajem reakcji IgE-niezależnej na białko mleka krowiego jest zapalenie prostnicy i odbytnicy wywołane przez pokarm (FPIP – food protein induced proctocolitis). Dotyczy głównie niemowląt, a objawy to nieprawidłowe stolce z domieszką śluzu i/lub krwi oraz zaczerwienienie skóry w okolicy odbytu. Szacuje się, że jest to przyczyna prawie 60% przypadków występowania krwi w stolcu u niemowląt do 6 miesiąca życia.

Może również wystąpić (w każdym wieku) zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy wywołane przez pokarm (FPIES – food protein induced enterocolitis syndrome). Typowe objawy obejmują nawracające wymioty po karmieniu (1-3 h), biegunka, zaburzenia wzrastania, odwodnienie, obfite pocenie się podczas lub bezpośrednio po posiłku.

Możliwe jest również wystąpienie enteropatii (zapalenie jelita cienkiego) wywołanej przez pokarm (ang. Food protein-induced enteropathy). Charakteryzuje się przewlekłą bezkrwawą biegunką (może być tłuszczowa), utratą masy ciała i zaburzeniami wzrastania. Objawy schorzenia przypominają celiakię. W badaniu histopatologicznym można zobaczyć rozsiane, liczne ogniska zaniku kosmków jelitowych.

Inne postacie kliniczne alergii na białko mleka krowiego to:

eozynofilowe zapalenie przełyku – u małych dzieci występują trudności w karmieniu, wymioty, refluks i ból brzucha, u starszych dzieci i osób dorosłych najczęściej obserwuje się dysfagię.
eozynofilowe zapalenie żołądka i jelita cienkiego – eozynofilowy naciek ścian żołądka i jelita cienkiego oraz obwodowa eozynofilia, częste objawy to uczucie nudności po posiłku, bóle brzucha, wymioty, biegunka, zahamowanie wzrastania.

Podsumowując, objawy kliniczne alergii pokarmowej są niespecyficzne. Spożycie tego samego pokarmu przez różnych chorych może spowodować odmienne objawy kliniczne. U części chorych dojrzewanie narządów i układów będących miejscem reakcji alergicznej sprzyja wyrastaniu z alergii pokarmowej, u innych może dochodzić do zmiany obrazu klinicznego i wystąpienia nowych objawów (tzw. marsz alergiczny).