Karmienie piersią – korzyści dla dziecka i matki

Chyba wszyscy wiedzą, że mleko matki ma unikalny skład i jest najlepszym pokarmem dla niemowląt, rekomendowanym przez wszystkie liczące się towarzystwa naukowe. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) zaleca wyłączne karmienie piersią do 6 miesiąca życia (bez dopajania i dokarmiania), a następnie kontynuowanie (wraz z rozszerzaniem diety oraz stałymi posiłkami) do 2 lat, lub dłużej, jeśli chce tego matka i dziecko.

Jakie są korzyści karmienia piersią dla dziecka?

Mleko kobiece, ze względu na swój skład, jest najlepiej zbilansowaną i indywidualnie dostosowaną dietą dla niemowlęcia. Oprócz odpowiednich ilości makroskładników (białka, tłuszczy i węglowodanów) zawiera również czynniki wzrostu, cytokiny, hormony produkowane w jelitach, enzymy trawienne, przeciwciała (IgA, IgG, IgM, IgD, IgE), komórki odpornościowe (limfocyty T i B, monocyty, makrofagi), a także komórki macierzyste. Składniki te mają ogromne znaczenie w dojrzewaniu błony śluzowej przewodu pokarmowego, prawidłowej mikroflorze jelitowej, a także wzmacnianiu odporności. Mleko matki aktywuje wiele szlaków odpornościowych u dziecka, co zapobiega wnikaniu patogenów i alergenów oraz niszczy drobnoustroje i chroni przed infekcjami. Karmienie piersią przyśpiesza także dojrzewanie układu odpornościowego dziecka. Co ciekawe, receptory obecne na kobiecych sutkach “pozostają w kontakcie” ze śliną karmionego dziecka, dzięki czemu rozpoznają jej skład, florę bakteryjną i w rezultacie następuje produkcja pokarmu dostosowanego do indywidualnych potrzeb dziecka. Stwarza to możliwość jednoczesnego karmienia noworodka i starszego rodzeństwa z odpowiednio dobranym pod każde z nich pokarmem.

Co jeszcze dobrego otrzymuje dziecko dzięki spożywaniu mleka matki?

Bardzo dobrze udokumentowano zmniejszenie ryzyka występowania i rozwoju:

  • zakażeń przewodu pokarmowego (infekcji żołądkowo-jelitowych, w tym biegunek) – istnieje również efekt ochronny przez okres do dwóch miesięcy po zakończeniu laktacji,
  • infekcji dróg oddechowych (mniejsze ryzyko zgonu z powodu zapalenia płuc oraz hospitalizacji z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych),
  • atopii, nieżytu nosa, alergii pokarmowej i astmy,
  • zapaleń ucha środkowego,
  • zakażeń układu moczowego,
  • posocznicy,
  • martwiczego zapalenia jelit (lub łagodniejszy przebieg),
  • zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS).

Wyłączne karmienie piersią przez 6 miesięcy może potencjalnie zapobiec ponad milionowi zgonów niemowląt rocznie, co odpowiada 13% zmniejszeniu globalnej śmiertelności niemowląt.

Istnieją również korzyści długotrwałe związane ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju różnych chorób w zależności od czasu trwania laktacji. Udokumentowano mniejsze ryzyko:

  • późniejszych ostrych infekcji,
  • nadwagi i otyłości – im dłuższy czas trwania laktacji, tym mniejsze ryzyko nadwagi. Każdy dodatkowy miesiąc karmienia piersią wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka o 4%. Jednak interpretacja tych danych powinna być ostrożna, ponieważ nie jest jasne, czy istnieją różnice, gdy mleko kobiece podaje się w butelce. niemowlęta karmione piersią same regulują przyjmowaną objętość, a te, które są karmione butelką, mogą mieć mniejszą zdolność do samoregulacji spożycia, co może wpływać na zwiększenie masy w późniejszym wieku.
  • chorób sercowo-naczyniowych,
  • cukrzycy typu 1 i 2,
  • nowotworów wieku dziecięcego: białaczki, chłoniaków oraz nowotworów niehematologicznych – wyłączne karmienie piersią przez sześć miesięcy lub dłużej wiąże się z 19% spadkiem ryzyka zachorowania na białaczkę w dzieciństwie, jednak dokładny mechanizm ochrony jest nadal niejasny,
  • chorób zapalnych jelit,
  • wad zgryzu.

U dzieci karmionych piersią przez pierwsze 12 miesięcy życia wykazano także mniejsze ryzyko rozwoju próchnicy w porównaniu z dziećmi karmionymi mlekiem modyfikowanym. Natomiast dłuższe karmienie piersią zwiększa ryzyko rozwoju tej choroby w szczególności u dzieci karmionych ,,na żądanie” i w nocy, w porównaniu z dziećmi karmionymi piersią do 12 miesiąca życia. Brak jednak odniesienia do dzieci karmionych preparatem mlekozastępczym.

Co ciekawe, w jednym z badań wykazano proporcjonalny wzrost współczynnika IQ wraz z długością trwania karmienia piersią.

Jakie są korzyści karmienia piersią dla matki?

Istnieją korzyści zarówno w trakcie laktacji, jak i długoterminowe (po zaprzestaniu karmienia piersią).

Mleko kobiece jest zawsze świeże, gotowe do spożycia i łatwo dostępne. Nie trzeba go specjalnie przygotowywać, odmierzać wodę i miarki proszku, mieszać i podgrzewać. Jest to ogromna zaleta, zwłaszcza gdy dziecko jest głodne i płacze z tego powodu. Nie trzeba również czyścić i myć butelek (chyba że karmi się swoim mlekiem, ale odciągniętym i podanym w butelce).

Dodatkowo karmienie piersią stymuluje produkcję oksytocyny. Hormon ten jest podstawowym elementem wpływającym na więź między matką a dzieckiem. Jego wysoki poziom zmniejsza dyskomfort matki, przez co przyczynia się do większego odczuwania pozytywnych emocji w stosunku do swojego dziecka. Dodatkowo oksytocyna przyspiesza obkurczanie się macicy oraz zmniejsza ryzyko krwawienia poporodowego i niedokrwistości. Karmienie piersią może również działać na regulację dziennego wydzielania kortyzolu, przez co zmniejszać poziom stresu u matki oraz zmniejszać ryzyko depresji poporodowej. Jest to bardzo ważne, biorąc pod uwagę to, że pojawienie się dziecka powoduje dużo emocji związanych z fizyczną opieką nad dzieckiem w połączeniu z innymi obowiązkami, deficytem snu, zmianą wizerunku ciała, zmniejszoną aktywnością seksualną i presją emocjonalną związaną z próbą bycia dobrą matką i spełnienia wszystkich oczekiwań.

Karmienie piersią może powodować brak miesiączki. W okresie laktacji progesteron i estrogen są tłumione, co przyczynia się do występowania okresu niepłodności. Ochrona przed ciążą może osiągnąć 96% w ciągu pierwszych 6 miesięcy.

Kolejnym plusem jest pomoc w powrocie do masy ciała sprzed ciąży. Ma na to wpływ większe zapotrzebowanie kaloryczne (ok. 500 kcal/dzień) oraz działanie oksytocyny zmniejszające łaknienie i powodujące rozpad tłuszczu. Zgromadzona śródbrzuszna tkanka tłuszczowa może być wykorzystana w trakcie laktacji, przyczyniając się do mniejszej masy ciała oraz spadku ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2.

Oksytocyna może również zmniejszać oporność na insulinę. W metaanalizie wykryto związek między czasem trwania karmienia piersią a zmniejszonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Wśród kobiet, które nigdy nie karmiły piersią, ryzyko może być nawet o 50% wyższe w porównaniu z kobietami, które karmiły piersią nawet przez krótkie okresy (od 1 do 3 miesięcy). Dodatkowo kobiety karmiące piersią przez dłuższy czas miały mniejsze ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego.

Wykazano także efekt ochronny karmienia piersią na rozwój nowotworów.

Obniżenie poziomu estrogenu w okresie laktacji zmniejsza tempo proliferacji i różnicowania komórek, a pod koniec karmienia piersią zaobserwowano mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia komórek z mutacją w tkankach sutka, co wpływa na mniejsze ryzyko rozwoju raka piersi.

Karmienie piersią może także zmniejszyć ryzyko rozwoju raka jajnika. Za czynniki ochronne uznano niskie stężenie estrogenów, a w konsekwencji brak jajeczkowania i brak miesiączki spowodowany karmieniem piersią. W metaanalizie stwierdzono, że ochrona jest większa, gdy czas karmienia piersią jest dłuższy niż 10 miesięcy.

Kilka badań epidemiologicznych wskazało na pewien związek między rakiem endometrium (błony śluzowej macicy) a karmieniem piersią. Wykazano, że długie karmienie piersią jest związane ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju tego rodzaju nowotworu.

Karmienie piersią może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka osteoporozy w przyszłym życiu, ponieważ wykazano, że kobiety karmiące piersią mają masę kości o większej gęstości mineralnej. Chociaż organizm kobiety traci wapń w czasie laktacji – przy produkcji 800 ml mleka dziennie kobieta może tracić nawet 200 mg wapnia dziennie. Jednak istnieją mechanizmy kompensacyjne, które zwiększają wchłanianie wapnia w jelitach i nerkach oraz jego mobilizację z kości, tym samym przywracając gęstość mineralną kości (po zakończeniu laktacji i powrocie miesiączki).

Badania oceniające wpływ karmienia piersi na ciśnienie krwi u matki wykazały niższe poziomy zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia u matek karmiących piersią w porównaniu z matkami karmiącymi mlekiem modyfikowanym. Natomiast ośmioletnie badanie obserwacyjne pokazało, że kobiety, które choć raz w życiu karmiły piersią przez okres 7–12 miesięcy w porównaniu do niekarmiących w ogóle, miały mniejsze ryzyko rozwinięcia choroby układu krążenia.

Opisano także związek między czasem karmienia piersią a zmniejszonym ryzykiem rozwoju miażdżycy, po wykluczeniu innych czynników zakłócających, takich jak palenie i otyłość.

Jedna metaanaliza wykazała, że karmienie piersią wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia reumatoidalnego zapalenia stawów u kobiet karmiących piersią, niezależnie od tego, czy czas trwania karmienia jest dłuższy niż 12 miesięcy.

W innym badaniu zauważono, że ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera jest niższe wśród tych, którzy karmili piersią, prawdopodobnie z powodu hormonalnego wpływu estrogenów na receptory mózgowe i wrażliwości na insulinę wywołanej przez kamienie piersią.

Podsumowując, karmienie piersią ma pozytywny wpływ na chorobowość i umieralność niemowląt. Dzieci karmione mlekiem matki rzadziej chorują, dzięki czemu zmniejszają się wydatki na konsultacje lekarskie, leki i hospitalizacje. Kobiece mleko nic nie kosztuje, dlatego karmienie piersią pozwala zaoszczędzić nawet 1000-2000zł w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia dziecka (jest to przeciętny wydatek na mleko modyfikowane, może się różnić w zależności od rodzaju wybranego preparatu). Nie można także zapomnieć o tym, jak wielki pozytywny wpływ ma karmienie piersią na zdrowie i jakość życia matki.

Źródła :

Poradnik karmienia piersią według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Fundacja NUTRICIA, Warszawa 2016.

Luiz Antonio Del Ciampo, Ieda Regina Lopes Del Ciampo: Breastfeeding and the Benefits of Lactation for Women’s Health. Rev Bras Ginecol Obstet 2018; 40(06): 354-359.

Paulina Brahma, Verónica Valdés: Benefits of breastfeeding and risks associated with not breastfeeding. Rev Chil Pediatr. 2017;88(1):15-21.

Młodawska ., Młodawski J., Pazera G., Rokita W.: Breast is the best – czyli co każdy ginekolog o karmieniu piersią wiedzieć powinien. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2019, tom 4, nr 1, 23–33.

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments