SIBO – zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego

Co to takiego jest SIBO ?

SIBO (small intestinal bacterial overgrowth) czyli zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego definiowany jest jako wzrost liczby niepatogennych bakterii w początkowym odcinku jelita cienkiego (powyżej 10^5 organizmów/ml treści pokarmowej – 10^5 CFU/ml z ang. colony forming units – jednostka tworząca kolonię) zwykle bytujących w jelicie grubym.

Przyczyny

Etiologia SIBO jest zazwyczaj złożona. Do głównych przyczyn zalicza się zaburzenia anatomiczne (uchyłki jelita cienkiego, anomalie anatomiczne, tworzące się po operacji ślepe pętle), zaburzenia motoryki jelit (w przebiegu wielu chorób np. gastroparezji cukrzycowej, neuropatii autonomicznych, twardziny układowej, niedoczynności tarczycy), zaburzenia trawienia (w przebiegu celiakii, chorób zapalnych jelit, trzustki) oraz zaburzenia mechanizmów przeciwbakteryjnych (achlorhydria – brak kwasu solnego w soku żołądkowym najczęściej związany ze stosowaniem inhibitorów pompy protonowej – IPP, niedobory odporności – wrodzony niedobór IgA, AIDS).

W wyniku choroby infekcyjnej możliwe jest uszkodzenie MMC (wędrującego kompleksu mioelektrycznego), którego rolą się systematyczne oczyszczanie żołądka i jelit przed ponownym trawieniem (usuwanie resztek pokarmowych i bakterii z jelita cienkiego między posiłkami). Co również przyczynia się do rozwoju SIBO.

Czynników „etiologicznych” i „predysponujących” czasami nie można oddzielić. Do czynniki ryzyka rozwoju SIBO zalicza się antybiotykoterapię, nadużywanie alkoholu, otyłość oraz przewlekłe stosowanie IPP.

Jakie są objawy ?

Obraz kliniczny charakteryzuje się dużą zmiennością i nasileniem objawów. Najczęściej obserwuje się łagodne, niespecyficzne objawy ze strony przewodu pokarmowego: ból brzucha, biegunka (zwłaszcza tłuszczowa), wzdęcia, oddawanie nadmiernej ilości gazów, zaburzenia rytmu wypróżnień oraz konsystencji stolca (możliwe również zaparcia). U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy niedoboru witaminy B12 i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), a u dzieci zmniejszenie masy ciała, niedożywienie oraz upośledzenie wzrostu. Uszkodzenie enterocytów może powodować również zaburzenia trawienia dwucukrów (np. nietolerancję laktozy).

Jak rozpoznać SIBO?

Metodą bezpośrednią jest badanie mikrobiologiczne treści jelita cienkiego pobranej podczas gastroskopii, jednakże ze względu na inwazyjność i wysoki koszt jest ona rzadko stosowana w codziennej praktyce klinicznej.

Nieinwazyjną metodą diagnostyki (często stosowaną) są wodorowe testy oddechowe (WTO), po doustnym podaniu laktulozy lub glukozy. Wodór i metan są wytwarzane wyłącznie u ludzi przez bakterie jelitowe, a mianowicie w jelicie grubym u zdrowych ludzi, a także w jelicie cienkim w przypadku SIBO.

Bakterie metabolizują węglowodany wytwarzają przy tym wodór (H2), który szybko dyfunduje do naczyń krwionośnych zaopatrujących ścianę jelita, stąd dostaje się do krążenia ogólnego, a następnie do pęcherzyków płucnych i wydostaje się na zewnątrz organizmu z wydychanym powietrzem. W związku z tym stężenie H2 w powietrzu wydychanym koreluje z natężeniem powstawania H2 w jelicie. Pomiar H2 w powietrzu wydychanym przeprowadzany jest przy użyciu chromatografu gazowego, a wynik jest wyrażony jako liczba cząsteczek H2 na milion cząsteczek powietrza (parts per million, ppm). Dodatkowo bakterie (głównie szczepy Methanobrevibacter) mogą wytwarzać metan (CH4) zmniejszając przy tym zawartość H2 w wydychanym powietrzu. Obecność CH4 w powietrzu wydychanym rzadko stwierdza się u małych dzieci, jednakże obserwuje się go aż u 30-62% młodzieży i dorosłych. Dlatego warto oznaczać oba gazy w testach oddechowych.

Niestety testy oddechowe wodoru i metanu nie zostały jeszcze ujednolicone, a poszczególne protokoły różnią się dawką (i stężeniem) badanego substratu, czasem trwania testów, odstępami czasu pobierania próbek oddechu oraz wartościami podstawowymi i szczytowymi wartościami odcięcia. Według większości autorów wzrost stężenia wodoru do 120 minuty testu ≥ 20 części na milion (ppm) wskazuje na SIBO. Ostateczna interpretacja wyników musi także obejmować dolegliwości zgłaszane przez pacjenta w trakcie przeprowadzania testu.

Ważne jest odpowiednie przygotowanie do testu!

Należy pamiętać, aby wodorowy test oddechowy przeprowadzać na czczo (12 h od ostatniego posiłku). Dieta dzień przed badaniem nie powinna zawierać produktów bogatych w FODMAP (fermentujące oligo-, di- i monosacharydy oraz poliole), a przynajmniej należy wyeliminować z diety:

produkty zawierające węglowodany złożone (chleb, ziemniaki),

produkty mleczne zawierające laktozę (w tym mleko),

soki,

produkty wysokobłonnikowe,

produkty wzdymające: cebula,

czosnek, kapusta, nasiona roślin strączkowych lub jakichkolwiek warzyw marynowanych.

Ostatni posiłek w przeddzień testu nie powinien być zbyt duży i zawierać błonnika. Na 12 godzin przed rozpoczęciem badania, pacjent powinien zaprzestać palenia tytoniu i żucia gumy.

Odstęp pomiędzy ostatnią antybiotykoterapią a badaniem powinien wynosić minimum 3 tygodnie. W dniu badania nie należy przyjmować witamin i antybiotyków, a dzień przed odstawić IPP oraz probiotyki. Należy również odczekać 4 tygodnie od przebytej infekcji jelitowej oraz 4 tygodnie od kolonoskopii.

Początkowe stężenie H2 nie powinno przekraczać 10 ppm (najlepiej < 5 ppm). Gdy początkowa wartość H2 przekracza tę wartość, nie należy przeprowadzać testu. W takim przypadku, pacjenta należy poinformować, aby przyszedł na test kolejnego dnia, i rozpocząć go po co najmniej 16 godzinach postu.

Leczenie

Terapia SIBO powinna być zindywidualizowana oraz uwzględniać wszystkie przyczyny, objawy i powikłania. Najważniejszą rzeczą jest zawsze leczenie podstawowej choroby (jeśli to możliwe). W miarę możliwości i konieczności należy zawsze leczyć chirurgicznie, aby skorygować patologię przewodu pokarmowego (przetoki jelitowe, ślepe pętle, niedrożność jelit, wiele małych uchyłków jelita itp.).

Leczenie SIBO obejmuje głównie odpowiednią antybiotykoterapię (największe doświadczenie w leczeniu SIBO uzyskano za pomocą rifaksyminy) oraz indywidualnie dobrane wsparcie żywieniowe (związane z występującymi objawami, utratą wagi, niedoborem składnikiem pokarmowych, nietolerancją dwucukrów). Zalecane jest stosowanie diety z niską zawartością FODMAP. Wykazaną dobrą skuteczność tej diety w przypadku leczenia zespołu jelita wrażliwego, którego przyczyną może być również SIBO. Jest to jednak trudna do realizacji dieta, którą nie należy stosować dłużej niż 2 miesiące. Warto skorzystać z pomocy dietetyka.

U niektórych pacjentów konieczne jest wykluczenie laktozy z diety, zmniejszenie spożycia cukrów prostych oraz podawanie olejów MCT (średniołańcuchowych triacylogliceroli). Należy również pamiętać o odpowiednich przerwach pomiędzy posiłkami (3-4h) oraz zmniejszeniu stresu w codziennym życiu.

A probiotyki ?

Z tym bym uważała. Na pewno nie polecam w tym przypadku stosowania wieloszczepowych preparatów. Badania dotyczące terapeutycznego zastosowania prebiotyków lub probiotyków w SIBO (z wyjątkiem zespołu jelita wrażliwego) są ograniczone i dlatego nie jest możliwe zalecenie ich do ogólnego zastosowania klinicznego. Probiotyki, które uważane są za bezpieczne w przypadku SIBO to drożdżaki Saccharomyces boulardii oraz bifidobakterie (ściśle beztlenowe). Najlepiej jednak wybór probiotyków skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Źródła:

Bures J., Cyrany J., Kohoutova D. i wsp.: Small intestinal bacterial overgrowth syndrome. World J Gastroenterol, 2010, 16(24), 2978–2990.

Sieczkowska A.: Wpływ terapii inhibitorami pompy protonowej na rozwój bakteryjnego przerostu flory jelita cienkiego. Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny. Gdańsk 2018.

Walęcik-Kot W.: Zespół rozrostu flory bakteryjnej jelita cienkiego. Medycyna po dyplomie 2017.

Nowak M., Gulbicka P., Grzymisławski M.: Wodorowe testy oddechowe jako narzędzie w diagnostyce schorzeń gastroenterologicznych. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2015, 6, 3, 124–135.

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments