Jak zdiagnozować insulinooporność?

Przede wszystkim należy pamiętać, że to LEKARZ powinien zlecić konkretne badania oraz indywidualnie zinterpretować wszystkie wyniki wraz z występującymi objawami.

Istnieją różne metody, dzięki którym można zdiagnozować insulinooporność : metody bezpośrednie i pośrednie.

METODY BEZPOŚREDNIE:

Metoda klamry metabolicznej

Bezpośrednią metodą, uznawaną za złoty standard, jest hiperinsulinemiczna euglikemiczna klamra metaboliczna (hyperinsulinemic euglycemic metabolic clamp). Badanie to polega na podawaniu pacjentowi insuliny dożylnie ze stałą szybkością, aby utrzymać jej stężenie we krwi wynoszące ok. 100 µj./ml. Dzięki podaży egzogennej insuliny uzyskuje się całkowite zablokowanie wytwarzania insuliny przez trzustkę i produkcji glukozy przez wątrobę, a zwiększone zużycie glukozy w tkance mięśniowej i tłuszczowej. Jednocześnie pacjent otrzymuje dożylny wlew roztworu glukozy ze zmienną szybkością, pod kontrolą wykonywanych co 5–10 minut oznaczeń glikemii, tak aby utrzymać stężenie glukozy we krwi w zakresie prawidłowym. W stanie równowagi, przy zahamowaniu wątrobowego wytwarzania glukozy i braku wahań glikemii, szybkość wlewu glukozy jest równa szybkości jej wychwytu przez tkanki, co w tych warunkach odzwierciedla wrażliwość tkanek na insulinę. Ogólnie, im mniejsze zużycie glukozy w tkankach (mniejsza dawka glukozy), tym większa insulinooporność tkanek. Szybkość wlewu glukozy (jej tkankowego zużycia) wyrażona w mg/min, przeliczona na kg masy ciała jest wskaźnikiem wrażliwości tkanek na insulinę. Za wskazujące na insulinooporność przyjmuje się, wg różnych źródeł, wartości <4,7–4,9 mg/kg×min. Niestety metoda ta jest droga, pracochłonna oraz obciąża pacjenta długotrwałymi dożylnymi wlewami glukozy i insuliny. Z uwagi na czas trwania i stopień komplikacji całej procedury wykorzystywana jest najczęściej w badaniach naukowych.

Test tolerancji insuliny

Test polega na dożylnym wstrzyknięciu insuliny (w dawce 0,1 j./kg masy ciała), a następnie wykonaniu pomiarów stężenia glukozy w surowicy krwi. Ocenia insulinowrażliwość na podstawie reakcji na podaną insulinę. U osób z insulinoopornością spadek stężenia glukozy we krwi będzie nieznaczny, a u osób insulinowrażliwych stężenie glukozy spadnie do 50% glikemii wyjściowej. Test niesie ze sobą ryzyko hipoglikemii.

Test supresji insuliny endogrennej

Test polega na blokowaniu wydzielania insuliny przez podanie pacjentowi adrenaliny i propranololu. U osób insulinowrażliwych uzyskane w czasie testu stężenie glukozy mieści się w granicach normy, natomiast w osób z insulinoopornością glikemia osiągnie wyższe wartości.

METODY POŚREDNIE:

Szersze zastosowanie w praktyce klinicznej i w badaniach naukowych mają wskaźniki wyliczane na podstawie stężenia glukozy i insuliny w warunkach podstawowych, na czczo.

Współczynnik insulinemia/glikemia

Obliczany jako iloraz stężenia insuliny (mj./l) i glukozy (mg/dl) we krwi. Wynik >0,3 przemawia za insulinoopornością. Jednakże ograniczeniem tego testu są zaburzenia wydzielania endogennej insuliny.

Wskaźnik HOMA-IR

Wskaźnik HOMA (Homeostasis Model Assessment) – IR jest wyliczany wg wzoru:

HOMA-IR = (Ins [µj./ml] × Gl [mmol/l]) / 22,5

lub

HOMA-IR = (Ins [µj./ml] × Gl [mg/dl]) / 405

U osoby z prawidłową wrażliwością tkanek na insulinę HOMA = 1. Dla tego wskaźnika wykazano korelację z wynikami hiperinsulinemicznej, euglikemicznej klamry metabolicznej. Powtarzalność wskaźnika HOMA–IR wzrasta przy wykorzystaniu średniej wartości wyników 3–4 pomiarów insulinemii na czczo. Wartość wskaźnika, przy którym rozpoznaje się insulinooporność, jest sporna, ale większość ekspertów uważa, że jest nią 2,5. Im większy wynik tym większa jest insulinooporność.

Wskaźnik QUICKI

Podobnie zgodność z badaniami metodą klamry metabolicznej wykazano dla wskaźnika QUICKI (Quantitative insulin sensitivity check index) opartego na pomiarach insulinemii i glikemii na czczo, wyliczanego wg wzoru:

QUICKI = 1 / (log[Ins, µj./ml] + log[Gl, mg/dl])

Wskaźnik QUICKI oddaje stopień insulinowrażliwości – im niższy wynik tym większa insulinooporność.

Wkaźniki HOMA–IR i QUCKI, oparte na pomiarach stężenia insuliny endogennej tracą swoją dokładność w ocenie wrażliwości tkanek na insulinę u chorych na cukrzycę, z hiperglikemią i upośledzoną czynnością wydzielniczą komórek β trzustki.

Wskaźnik Matsudy

Wskaźnik ten wyrażony jest wzorem: 100 000/ √insulinemia na czczo (mU/ml) x glikemia na czczo (mg/dl) x średnia wartość glikemii w teście doustnego obciążenia glukozą (OGTT) x średnia wartość insulinemii w OGTT. O insulinooporności świadczyć może wskaźnik < 7,3.

Dożylny test tolerancji glukozy

Test polega na podaniu glukozy w dawce 0,33 g/kg masy ciała w szybkim wlewie dożylnym oraz jednocześnie wykonywanych pomiarach stężenia glukozy w surowicy krwi (bezpośrednio przed rozpoczęciem testu oraz co 10 minut w pierwszej godzinie testu). W ten sposób wyznacza się współczynnik tkankowej asymilacji glukozy K, który określa odsetek glukozy, która w ciągu 1 minuty zniknie z przestrzeni pozakomórkowej. Prawidłowe wartości wskaźnika K wynoszą 1,5–2,5. Wartości < 1,5 przy jednoczesnym podwyższonym lub prawidłowym stężeniu insuliny w osoczu świadczyć mogą o insulinooporności.

Podwójny test dożylnego obciążanie glukozą

Test wykonuje się identycznie jak dożylny test tolerancji glukozy i oznacza współczynnik asymilacji tkankowej K1. Następnie powtarza się podanie dożylne glukozy w dawce 0,33g/ kg masy ciała wraz z insuliną w dawce 0,1j./ kg macy ciała i oznacza się współczynnik asymilacji tkankowej K2. Różnica między współczynnikami K1 i K2 dostarcza informacji na temat działania insuliny endogennej.

Metoda Bergmana

Test ten polega na podaniu dożylnym glukozy w dawce 0,3 g/kg mc., a następnie po 20 min podaniu również dożylnie tolbutamidu (dawka uzależniona od masy ciała), który pobudza wydzielanie endogennej insuliny. W ciągu 3 godzin testu oznacza się 26-krotnie stężenie insuliny i glikemia we krwi żylnej. Na podstawie otrzymanych wyników oraz modelu matematycznego zaproponowanego przez Bergmana wyznacza się współczynnik wrażliwości tkanek na insulinę.

Test doustnego obciążenia glukozą – tzw. krzywa cukrowa

Doustny test tolerancji glukozy (OGTT) służy głównie do rozpoznawania cukrzycy lub nieprawidłowej tolerancji glukozy. Badanie to wykonuje się u osoby wypoczętej, po przespanej nocy, będącej na czczo (min. 8 godzin od ostatniego posiłku), spożywającej w ciągu ostatnich 3 dni normalną zawartość węglowodanów. Warto też zwrócić uwagę na przyjmowane leki – niektóre mogą zwiększać glikemię (np. glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe). Test rozpoczyna się pobraniem próbki krwi w celu oznaczenia stężenia glukozy, następnie spożywa się 75 g glukozy rozpuszczonej w 300 ml wody. Po 60 minutach oraz po 120 minutach od wypicia roztworu po raz kolejny pobierana jest próbka krwi, w której oznaczane jest stężenie glukozy.

Prawidłowe stężenie glukozy na czczo w próbce krwi pobranej z żyły wynosi

od 70 do 99 mg% (3,9–5,5 mmol/l).

Wyniki stężenia glukozy we krwi po 1 godzinie oraz po 2 godzinach:

<140 mg/dl (7,8 mmol/l) – wynik prawidłowy

140-199 mg/dl (7,8-11,0 mmol/l) – upośledzone tolerancja glukozy

>200 mg/dl (11,1 mmol/l) – cukrzyca

W trakcie badania można również oznaczyć stężenie we krwi insuliny.

Na wynik testu poza wrażliwością tkanek na insulinę, wpływa również wydzielanie insuliny przez komórki β trzustki, wchłanianie podanej glukozy z przewodu pokarmowego i wątrobowe wytwarzanie glukozy, które w warunkach OGTT nie jest całkowicie zahamowane. Oznaczanie w przebiegu OGTT również stężenia insuliny w surowicy stwarza pewne możliwości oceny insulinowrażliwości / insulinooporności tkanek. Wykorzystuje się do tego celu wyjściową glikemię i insulinemię, ich średnie wartości w OGTT, pola pod krzywą stężenie glukozy (czas) i stężenie insuliny (czas). Niemniej jednak żaden z licznych proponowanych wskaźników nie wykazał się na tyle dużą zgodnością z wynikami badań metodą klamry metabolicznej i łatwością uzyskania, by był rekomendowany w praktyce klinicznej.

Interpretacja wyników w dużej mierze zależy od doświadczenia lekarza oceniającego wynik i powinna opierać się nie tylko na wartościach liczbowych insuliny, ale także na stężeniu glukozy w trakcie OGTT (mniejsze przyrosty glikemii w poszczególnych punktach testu świadczą o większych stężeniach insuliny), nieprawidłowego lipidogramu czy współistnienia wykładników klinicznych zespołu metabolicznego.

W Polsce określone są jedynie normy na poziom insuliny na czczo i wynoszą one 5-25 uIU/ml. Natomiast według norm zagranicznych stężenie insuliny na czczo powinno wynosić do 10 uIU/ml, po 1 godzinie do 50 uIU/ml (według innych źródeł – 70 uIU/ml), a po 2 godzinach do 30 uIU/ml (według innych źródeł – 40 uIU/ml).

Źródła:

Małecki M.T. : Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2. Kardiol Pol 2006, 64, 10, 561–566.

Napiórkowska L., Franek E.: Insulinooporność a stan przedcukrzycowy. Postępy Nauk Medycznych 201, 2, 84-88.

Wesołowski P., Wańkowicz Z.: Insulinooporność – metody rozpoznawania i następstwa kliniczne. Nephrol dial pol 2011, 15, 243-246.

Sutkowska E.: Jak prawidłowo rozpoznać insulinooporność – czy i jak leczyć ? Medycyna po dyplomie, 201, 05.

Stąpor N., Beń-Skowronek I.: Insulinooporność u dzieci. Pediatr Endocrino Diabetes Metab 2014, 21, 3, 107-115.

Stolińska-Fiedorowicz H.: Insulinooporność leczenie dietą.

Gierach M., Gierach J., Junik R.: Insulinooporność a choroby tarczycy. Endokrynologia Polska 2014, 65 (1), 70–76.

Interna Szczeklika 2018/19. Medycyna Praktyczna.

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments